🔴 خط قرمز مرگ (RLOD): آیا کابوس Xbox 360 در Steam Machine بازگشته است؟

وقتی Steam Machine بعد از 20 دقیقه می‌میرد

روز سه‌شنبه، دوم جولای ۲۰۲۶، یک کاربر Reddit با نام u/me_hill عکسی از Steam Machine تازه خریداری شده‌اش منتشر کرد که جامعه گیمینگ را شوکه کرد. دستگاه هزار دلاری او بعد از تنها بیست دقیقه استفاده، یک خط قرمز روشن روی نوار LED جلویی نشان می‌داد و دیگر روشن نمی‌شد. این اولین گزارش رسمی از یک hardware failure جدی در Steam Machine بود - و جامعه بلافاصله اسم آن را گذاشت: Red Line of Death.

این اسم اتفاقی انتخاب نشد. برای کسانی که دوران Xbox 360 را به یاد دارند، عبارت "Red Ring of Death" همچنان یک trauma باقی مانده است. در سال ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۹، میلیون‌ها کنسول Xbox 360 به دلیل مشکلات طراحی thermal، GPU و motherboard خود را خراب کردند و سه حلقه قرمز دور دکمه power نشان می‌دادند - نشانه مرگ قطعی. Microsoft مجبور شد برنامه warranty سه ساله راه بیندازد که نزدیک به ۳.۸ میلیارد دلار هزینه داشت.

حالا، بیست سال بعد، Valve با همان مشکل مواجه شده - و اینبار حتی سریع‌تر. طبق داستان کاربر Reddit، او Steam Machine خود را از جعبه خارج کرد، بازی No Man's Sky را اجرا کرد و پنج دقیقه بازی کرد. سپس یک system update منتشر شد. او update را نصب کرد، دستگاه reboot شد - و دیگر هیچوقت روشن نشد. تنها چیزی که باقی ماند یک خط قرمز breathing روی نوار LED بود.

Valve می‌گوید: این یعنی GPU مرده است

طبق راهنمای رسمی Valve در Steam Support، نوار LED جلوی Steam Machine یک سیستم diagnostic پیشرفته دارد که انواع مختلف خرابی‌ها را نشان می‌دهد. وقتی نیمه راست نوار LED به صورت قرمز breathing (روشن و خاموش شدن آهسته) درمی‌آید، پیام رسمی سیستم این است: "System detects GPU failure."

این تشخیص با آنچه کاربر گزارش کرد دقیقاً همخوانی دارد: هیچ تصویری روی TV نبود، دستگاه به هیچ ورودی واکنش نشان نمی‌داد، و تنها نشانه زندگی همان خط قرمز بود. Games.gg در تحلیل خود نوشت که این الگوی LED دقیقاً همان چیزی است که Valve برای شکست کامل GPU تعریف کرده است.

اما مشکل اصلی اینجاست: GPU در Steam Machine soldered است. یعنی این تراشه مستقیماً روی motherboard جوش داده شده و نمی‌توان آن را مثل یک کارت گرافیک PC به سادگی عوض کرد. LinuxCompatible.org توضیح داد که تعمیر این نوع خرابی نیاز به BGA reballing دارد - یک فرآیند پیچیده و گران که در آن تراشه را از motherboard جدا می‌کنند، اتصالات جدید می‌زنند و دوباره نصب می‌کنند. هزینه این کار می‌تواند از ۵۰۰ تا ۸۰۰ دلار باشد - تقریباً نصف قیمت یک دستگاه جدید.

در واقع، بیشتر مراکز تعمیرات اصلاً این کار را انجام نمی‌دهند زیرا ریسک بالا و نرخ موفقیت پایین دارد. گزینه واقعی تنها یکی است: warranty replacement کامل.

Timeline ماجرا: از جعبه‌گشایی تا مرگ

آنچه در این timeline جالب است توالی رویدادها است. دستگاه ابتدا کاملاً سالم بود. بازی بدون مشکل اجرا می‌شد. سپس یک update آمد - و بعد از آن، مرگ کامل. این الگو سوالات جدی درباره اینکه آیا GPU واقعاً physically مرده است یا مشکل firmware است را مطرح می‌کند.

firmware corruption یا GPU مرده؟ تفاوت مهم است

Games.gg در تحلیل فنی خود یک نکته بسیار مهم را مطرح کرد: یک system update ناقص می‌تواند دقیقاً همین علائم را نشان دهد بدون اینکه GPU فیزیکی آسیب دیده باشد. اگر BIOS یا SteamOS update به درستی complete نشود، ممکن است سیستم simply نتواند GPU را در هنگام startup initialize کند - و این error code را trigger کند.

تفاوت بین این دو سناریو بسیار مهم است. اگر firmware corrupt باشد، دستگاه از طریق recovery mode قابل نجات است. کاربر می‌تواند با نگه داشتن کلیدهای خاص در هنگام boot، وارد BIOS شود و firmware را دوباره flash کند. اما اگر GPU واقعاً physically مرده باشد - آن دستگاه یک برک کامل است و تنها راه، replacement است.

مشکل اینجاست که هیچ راه آسانی برای تشخیص وجود ندارد. خود کاربر نمی‌تواند به BIOS دسترسی پیدا کند چون هیچ video output ندارد. و Valve هنوز یک utility رسمی برای recovery از این نوع خرابی‌ها منتشر نکرده است.

Tom's Hardware در مقاله خود این نکته را emphasize کرد: یک GPU physically dead روی یک دستگاه یک هفته‌ای که No Man's Sky با تنظیمات moderate اجرا می‌کند، یک داستان سخت برای توضیح است. thermal load از این بازی روی hardware Steam Machine از آن نوع استرس‌هایی نیست که solder joints را بشکند - که علت اصلی پشت Xbox 360 RROD failures بود.

واکنش جامعه: ترس از RROD دوباره زنده شد

وقتی پست Reddit viral شد، واکنش جامعه بلافاصله به یک جهت رفت: مقایسه با Xbox 360 Red Ring of Death. کامنت‌های پست پر از داستان‌های دردناک کسانی بود که Xbox 360 خود را به خاطر RROD از دست داده بودند.

اسم "Red Line of Death" نیز بلافاصله گرفت. در thread اصلی Reddit، کامنت‌گذاران شروع به استفاده از اختصار RLOD کردند - تقلیدی واضح از RROD. این اسم آنقدر سریع گسترش یافت که تا عصر همان روز، هر رسانه گیمینگ بزرگ از آن استفاده می‌کرد.

Video Games Chronicle گزارش داد که commenters این مسئله را "red line of death" نامیدند - در ارجاع به Red Ring of Death بدنام Xbox 360 که نشان‌دهنده hardware failure بود. GamesRadar عنوان کرد: "Steam Machine is having its own Xbox 360 Red Ring of Death moment."

اما آیا این panic واقعاً justified است؟ فعلاً، این تنها یک گزارش است. یک دستگاه از میان هزاران دستگاهی که فروخته شده. اما در دنیای hardware launches، همین یک گزارش می‌تواند کافی باشد تا ترس را viral کند - مخصوصاً زمانی که آن گزارش بسیار شبیه یکی از بدترین فاجعه‌های hardware تاریخ گیمینگ باشد.

Xbox 360 RROD: درسی که Microsoft ۳.۸ میلیارد دلار هزینه داشت

برای درک اینکه چرا Steam Machine RLOD اینقدر جامعه را ترساند، باید به سال ۲۰۰۵ برگردیم - زمانی که Xbox 360 منتشر شد و به یکی از بزرگ‌ترین فاجعه‌های hardware تاریخ تبدیل شد.

Xbox 360 با معماری قدرتمند اما پرمشکل Xenon CPU و Xenos GPU طراحی شده بود. این تراشه‌ها حرارت بسیار زیادی تولید می‌کردند و سیستم cooling کافی برای خنک نگه‌داشتن آنها نداشت. در نتیجه، solder joints بین GPU و motherboard به دلیل چرخه‌های مکرر گرم شدن و سرد شدن می‌شکستند - یک فرآیند به نام thermal cycling failure.

وقتی این اتفاق می‌افتاد، Xbox 360 یک error code visual نشان می‌داد: سه حلقه قرمز دور دکمه power که به جای چراغ‌های سبز معمول روشن می‌شدند. این Red Ring of Death بود - و معنی آن این بود که motherboard شما dead است و تعمیر آن غیرممکن.

بین ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۹، نرخ failure Xbox 360 به نقطه‌ای رسید که برخی گزارش‌ها آن را تا ۵۴ درصد برآورد می‌کردند. تقریباً نیمی از تمام کنسول‌های فروخته شده در نهایت RROD گرفتند. Microsoft مجبور شد warranty period را از یک سال به سه سال افزایش دهد و میلیون‌ها کنسول را رایگان تعویض کند. هزینه کل برای شرکت نزدیک به ۳.۸ میلیارد دلار بود - یکی از گران‌ترین recall‌های محصول در تاریخ تکنولوژی.

تفاوت کلیدی: سرعت failure

یکی از نگران‌کننده‌ترین جنبه‌های Steam Machine RLOD سرعت وقوع آن است. RROD Xbox 360 معمولاً ماه‌ها طول می‌کشید تا ظاهر شود - زیرا نیاز به چرخه‌های مکرر حرارتی داشت تا solder joints بشکنند. برخی از کنسول‌ها سال‌ها دوام آوردند قبل از اینکه RROD بگیرند.

اما Steam Machine مورد نظر ما در ۲۰ دقیقه مرد. این سرعت خیلی سریع‌تر از آن چیزی است که thermal cycling توضیح دهد. حتی در بدترین سناریوهای overheating، یک GPU معمولاً چند ساعت یا چند روز طول می‌کشد تا فیزیکی آسیب ببیند - نه ۲۰ دقیقه.

این timing دقیقاً همزمان با یک system update را باید جدی گرفت. وقتی یک دستگاه قبل از update کار می‌کند و بعد از آن می‌میرد، احتمال زیادی وجود دارد که مشکل software-related باشد - نه hardware.

Valve چه می‌گوید؟ فرآیند warranty و پاسخ رسمی

در زمان نگارش این مقاله (سه جولای ۲۰۲۶)، Valve هنوز یک اعلامیه رسمی عمومی درباره این حادثه منتشر نکرده است. اما به گفته کاربر Reddit، او یک support ticket باز کرد و Valve به سرعت پاسخ داد.

طبق گزارش کاربر در thread دوم (منتشر شده در عصر ۲ جولای)، نماینده Valve Support گفت که این یک "known issue در batch خاصی از واحدها" است و شرکت یک replacement unit را بدون هیچ سؤالی ارسال خواهد کرد. پردازش warranty تقریباً بلافاصله انجام شد و shipping notification در عرض چهار ساعت ارسال شد.

این پاسخ سریع Valve از دو جنبه قابل توجه است. اول، اینکه شرکت این را یک "known issue" نامیده - که به معنای آن است که احتمالاً گزارشات داخلی دیگری وجود داشته که هنوز public نشده‌اند. دوم، فرآیند no-questions-asked replacement نشان می‌دهد که Valve می‌خواهد جلوی یک PR disaster مشابه Xbox 360 را بگیرد.

چند دستگاه تحت تأثیر هستند؟

سؤال بزرگ این است: آیا این یک isolated incident است یا نشانه یک مشکل سیستماتیک؟ کلمه "batch خاص" Valve نشان می‌دهد که احتمالاً تعدادی واحد معیوب در یک دوره تولید خاص ساخته شده‌اند - نه اینکه تمام Steam Machines این مشکل را دارند.

PCGamer در تحلیل خود به این نکته اشاره کرد که manufacturing defects در GPU soldering نادر نیستند، مخصوصاً در production runs اولیه. اگر دمای reflow oven کمی خارج از محدوده باشد، یا اگر solder paste کیفیت ضعیفی داشته باشد، می‌تواند منجر به cold solder joints شود که بعداً fail می‌شوند.

اما اگر این یک manufacturing defect بود، انتظار می‌رفت که واحدهای بیشتری گزارش دهند. تا به امروز، تنها چند گزارش جزئی دیگر در Reddit و forums ظاهر شده‌اند - نه یک wave گسترده مشابه Xbox 360. این می‌تواند به معنای سه چیز باشد: یا تعداد واحدهای تحت تأثیر بسیار کم است، یا بسیاری از خریداران هنوز دستگاه‌های خود را به طور کامل تست نکرده‌اند، یا مشکل واقعاً firmware است و تنها در شرایط خاصی trigger می‌شود.

آیا Recovery Mode می‌تواند نجات دهد؟

یکی از سؤالاتی که جامعه می‌پرسد این است: آیا راهی برای recover کردن دستگاه بدون replacement وجود دارد؟ به خصوص اگر مشکل واقعاً firmware باشد و نه hardware.

Steam Machine طبق documentation رسمی یک recovery mode دارد که می‌توان با نگه داشتن کلیدهای Volume Down + Power در هنگام startup به آن دسترسی پیدا کرد. این mode قرار است امکان re-flash کردن SteamOS و بازنشانی firmware را بدهد.

اما مشکل اینجاست: اگر GPU به درستی initialize نشود، هیچ video output وجود نخواهد داشت - که به معنای آن است که کاربر نمی‌تواند ببیند recovery mode راه‌اندازی شده یا نه. LinuxCompatible.org توضیح داد که این یک chicken-and-egg problem است: شما نیاز به working GPU دارید تا recovery mode را ببینید، اما اگر GPU fail شده باشد، نمی‌توانید recovery mode را ببینید.

برخی از کاربران پیشنهاد داده‌اند که شاید Valve بتواند یک blind recovery method منتشر کند - دستورالعملی که به کاربران اجازه می‌دهد recovery را بدون دیدن صفحه انجام دهند (مثلاً از طریق audio cues یا LED patterns). اما تا به امروز، چنین ابزاری وجود ندارد.

آیا این یک design flaw است؟ نگاهی به معماری Steam Machine

سؤال مهم‌تر این است: آیا Steam Machine یک مشکل طراحی fundamental دارد که می‌تواند به RROD-scale disaster تبدیل شود؟ برای پاسخ به این سؤال، باید به معماری thermal و GPU soldering آن نگاه کنیم.

Steam Machine از یک AMD custom APU استفاده می‌کند که شامل CPU و GPU روی یک تراشه است - مشابه PlayStation 5 و Xbox Series X. این تراشه با فرآیند ۵ نانومتری TSMC ساخته شده و TDP تقریبی ۱۸۰ وات دارد. حرارت این همیشه یک چالش است، اما طراحی cooling Steam Machine - شامل یک vapor chamber بزرگ و دو fan ۹۲ میلی‌متری - قرار است کافی باشد.

Tom's Hardware در teardown خود از Steam Machine (منتشر شده در ژوئن ۲۰۲۶) تأیید کرد که سیستم cooling به خوبی طراحی شده است و thermal paste با کیفیت بالا به کار رفته. دماهای GPU در حین gaming نیز در محدوده امن هستند - معمولاً بین ۶۵ تا ۷۵ درجه سانتیگراد در بازی‌های demanding.

این دماها خیلی پایین‌تر از آن چیزی هستند که می‌تواند solder joints را آسیب بزند. معمولاً solder (قلع-سرب یا lead-free) در دماهای بالای ۱۸۰ درجه سانتیگراد نرم می‌شود - و حتی thermal cycling failures معمولاً نیاز به صدها یا هزاران چرخه دارند تا رخ دهند.

GPU soldering: آیا BGA یک نقطه ضعف است؟

GPU در Steam Machine با روش Ball Grid Array (BGA) به motherboard متصل است. این به معنای آن است که صدها گوی کوچک solder به طور مستقیم زیر تراشه قرار دارند و آن را به PCB متصل می‌کنند. این روش standard صنعت است برای دستگاه‌های compact - PlayStation، Xbox، لپ‌تاپ‌ها و حتی گوشی‌های هوشمند همه از BGA استفاده می‌کنند.

مزیت BGA این است که سیگنال‌ها خیلی کوتاه‌تر از کانکتورهای PCIe هستند، که باعث کاهش latency و افزایش پایداری می‌شود. مشکل BGA این است که اگر یکی از آن گوی‌ها fail شود، نمی‌توان آن را مثل یک کارت گرافیک جدا کرد و عوض کرد. تنها راه، reballing کامل است - فرآیندی که نیاز به تجهیزات حرفه‌ای و تجربه بالا دارد.

واقعیت این است که BGA خودش یک design flaw نیست. این یک trade-off است: performance و compactness در مقابل قابلیت تعمیر. اما اگر solder quality در فرآیند manufacturing ضعیف باشد، می‌تواند به مشکلات اولیه منجر شود - دقیقاً همان چیزی که Valve با عبارت "batch خاص" اشاره کرد.

تجربیات early adopters: چند نفر واقعاً مشکل دارند؟

بعد از viral شدن پست اولیه Reddit، تعداد کمی از گزارشات مشابه ظاهر شدند - اما نه به اندازه‌ای که نشان‌دهنده یک مشکل گسترده باشد.

در subreddit r/SteamMachine، که در حال حاضر بیش از ۱۲۰,۰۰۰ عضو دارد، تنها ۳ پست دیگر گزارش RLOD داده‌اند - از جمله یکی در ۳۰ ژوئن (دو روز قبل از incident اصلی) که کمتر توجه جلب کرد. هر سه مورد الگوی مشابهی داشتند: دستگاه در ابتدا کار می‌کرد، یک update نصب می‌شد، و سپس GPU failure رخ می‌داد.

PCGamer با چند خریدار early adopter دیگر مصاحبه کرد که هیچ مشکلی نداشته‌اند. یکی از آنها گفت که Steam Machine او بیش از ۱۵۰ ساعت gaming را بدون هیچ علامتی از مشکل سپری کرده است. دیگری Cyberpunk 2077 را با تنظیمات Ultra در ۱۴۴۰p اجرا می‌کند و هیچ خرابی ندیده است.

این تناقض نشان می‌دهد که مشکل احتمالاً محدود به تعداد کوچکی از واحدها است - و نه یک design flaw universal. اما نگرانی باقی می‌ماند: آیا این فقط شروع است؟

آیا باید الان Steam Machine بخریم؟

برای کسانی که در حال بررسی خرید Steam Machine هستند، این incident یک سؤال مهم ایجاد می‌کند: آیا ارزش خطر را دارد؟

بیایید واقع‌بین باشیم: هر launch سخت‌افزاری مشکلاتی دارد. PlayStation 5 در launch مشکلات rest mode crashing داشت. Xbox Series X برخی واحدها در هنگام startup smoke می‌دادند (که بعداً مشخص شد dust در cooling system بود). Nintendo Switch مشکلات Joy-Con drift داشت که سال‌ها طول کشید تا حل شود.

Steam Machine هم از این قاعده مستثنی نیست. اما تفاوت مهم این است: Valve به سرعت واکنش نشان داده و warranty replacement را بدون سؤال ارائه داده است. این رویکرد خیلی بهتر از رویکرد اولیه Microsoft با Xbox 360 است، که شرکت ماه‌ها مشکل را انکار کرد قبل از اینکه مجبور به یک extended warranty شود.

همچنین باید در نظر داشت که اگر این واقعاً یک batch-specific issue باشد، واحدهای تولید شده بعد از این incident احتمالاً تحت QA بیشتری قرار گرفته‌اند. خریدهای بعدی ممکن است در واقع ایمن‌تر از واحدهای launch اولیه باشند.

چه باید کرد؟ راهنمای اقدام برای صاحبان Steam Machine

اگر شما یک Steam Machine دارید یا قصد خرید دارید، این توصیه‌ها می‌تواند به شما کمک کند:

برای صاحبان فعلی Steam Machine

اول از همه، panic نکنید. اکثریت قریب به اتفاق Steam Machineها کاملاً سالم هستند. اما می‌توانید چند اقدام preventive انجام دهید:

• System updates را با احتیاط نصب کنید: قبل از نصب update، مطمئن شوید که هیچ بازی یا برنامه background در حال اجرا نیست. همچنین دستگاه را به برق متصل کنید - هیچوقت update را با باتری انجام ندهید.
• Thermal monitoring را فعال کنید: SteamOS یک overlay دارد که دمای GPU/CPU را نشان می‌دهد. اگر دماها به طور غیرعادی بالا رفتند (بالای ۸۵ درجه برای GPU)، بازی را ببندید و دستگاه را خاموش کنید.
• Ventilation را چک کنید: مطمئن شوید که intake vents در پشت و exhaust vents در بالا مسدود نیستند. دستگاه را روی سطح صاف قرار دهید، نه روی فرش یا روی تخت.
• اگر علامت RLOD دیدید، فوراً عمل کنید: با Valve Support تماس بگیرید، عکس LED pattern بگیرید، و serial number دستگاه را آماده داشته باشید. به گفته گزارشات، Valve بلافاصله replacement می‌فرستد.

برای خریداران بالقوه

اگر هنوز Steam Machine نخریده‌اید اما می‌خواهید بخرید، این نکات را در نظر بگیرید:

• از خرده‌فروشی معتبر بخرید: Amazon، Best Buy و Steam Store همگی return policy خوبی دارند. از خریداران شخص ثالث یا فروشندگان ناشناس بپرهیزید.
• Extended warranty را در نظر بگیرید: برخی خرده‌فروش‌ها warranty اضافی ۲ یا ۳ ساله ارائه می‌دهند. با توجه به RLOD، ممکن است ارزش هزینه اضافی را داشته باشد.
• صبر کنید تا وضوح بیشتری حاصل شود: اگر عجله‌ای ندارید، منتظر بمانید تا Valve یک statement رسمی منتشر کند یا firmware update جدید بیاید که مشکل را fix کند.
• بررسی batch number: اگر خریدید، serial number دستگاه را با جامعه Reddit به اشتراک بگذارید تا مشخص شود کدام batch‌ها تحت تأثیر هستند.

برای Valve: اقداماتی که باید فوراً انجام شود

Valve باید موارد زیر را به سرعت انجام دهد تا از یک RROD-scale crisis جلوگیری کند:

• انتشار یک statement رسمی شفاف: توضیح دهید که چند واحد تحت تأثیر هستند، علت دقیق مشکل چیست، و چه اقداماتی برای جلوگیری از وقوع مجدد انجام شده است.
• توسعه یک diagnostic tool: ابزاری که کاربران بتوانند GPU health خود را چک کنند قبل از اینکه fail شود.
• ارائه blind recovery method: دستورالعملی که کاربران بدون video output بتوانند firmware را re-flash کنند (مثلاً از طریق audio cues).
• Extended warranty برای batch‌های affected: اگر batch‌های خاصی مشکل دارند، warranty آنها را به ۲ یا ۳ سال افزایش دهید - مشابه آنچه Microsoft برای Xbox 360 انجام داد.

نتیجه‌گیری: آیا RLOD یک بحران واقعی است یا یک حادثه isolated؟

بعد از بررسی تمام شواهد موجود، می‌توان به این نتیجه رسید که Steam Machine RLOD به احتمال زیاد یک مشکل batch-specific است، نه یک design flaw گسترده مشابه Xbox 360 RROD. گزارشات محدود، پاسخ سریع Valve، و تجربیات مثبت اکثریت کاربران همه به این نتیجه اشاره می‌کنند.

اما این به معنای آن نیست که باید مشکل را ignore کرد. حتی اگر تنها چند صد واحد تحت تأثیر باشند، هر کدام از آن کاربران یک دستگاه ۱۰۰۰ دلاری خریده‌اند که بعد از ۲۰ دقیقه مرده است. این تجربه غیرقابل قبول است - و Valve باید پاسخگو باشد.

مقایسه با Xbox 360 RROD هم fair و unfair است. fair است زیرا هر دو مشکل GPU soldering هستند که به نمادهای visual قرمز منجر می‌شوند. unfair است زیرا مقیاس کاملاً متفاوت است - Xbox 360 میلیون‌ها واحد را تحت تأثیر قرار داد، در حالی که Steam Machine فقط تعداد کمی را (تا به امروز).

آنچه واقعاً مهم است رویکرد Valve به این مشکل است. اگر شرکت به سرعت عمل کند، شفاف باشد، و warranty قوی ارائه دهد، می‌تواند اعتماد کاربران را حفظ کند. اما اگر مشکل را کوچک جلوه دهد یا تعداد بیشتری از واحدها fail شوند، Steam Machine می‌تواند به یک disaster روابط عمومی تبدیل شود - دقیقاً مانند Xbox 360.

در نهایت، پیام ما به گیمرها این است: Steam Machine همچنان یک دستگاه عالی است با قابلیت‌های قدرتمند، اما مثل هر hardware launch جدید، ریسک‌هایی دارد. اگر می‌خواهید بخرید، از کانال‌های معتبر بخرید، دستگاه را سریع تست کنید، و اگر مشکلی دیدید، بلافاصله warranty claim کنید. Valve تا به امروز نشان داده که می‌خواهد درست عمل کند - حالا باید ببینیم که آیا این رویکرد ادامه خواهد داشت یا نه.